Zasady i tryb postępowania w sprawach szkód górniczych

CZĘŚĆ I

Zasady i tryb postępowania w sprawach szkód górniczych

Polska Grupa Górnicza S.A. (PGG) jest przedsiębiorstwem wielooddziałowym, w skład którego wchodzi 9 kopalń węgla kamiennego stanowiących oddziały spółki:

  • KWK ROW (z Ruchami: Chwałowice, Jankowice, Marcel i Rydułtowy),
  • KWK RUDA (z Ruchami: Bielszowice, Halemba i Pokój),
  • KWK PIAST-ZIEMOWIT (z Ruchami: Piast i Ziemowit),
  • KWK Sośnica,
  • KWK Bolesław Śmiały,
  • KWK Wujek,
  • KWK Murcki – Staszic,
  • KWK Wieczorek
  • KWK Mysłowice - Wesoła.
  • Z uwagi na znaczne terytorialne rozproszenie oddziałów w Polskiej Grupie Górniczej S.A. obowiązuje zasada, iż sprawy szkód górniczych obsługują poszczególne oddziały (kopalnie) dysponujące odpowiednimi służbami technicznymi i prawnymi specjalizującymi się w problematyce ochrony powierzchni terenu przed skutkami eksploatacji górniczej i likwidacji szkód.

We wszystkich kopalniach Polskiej Grupy Górniczej obowiązują jednolite zasady i tryb postępowania w sprawach szkód górniczych, określone przepisami wewnętrznymi,
w szczególności:

  • Instrukcją w sprawie trybu i zasad postępowania przy usuwaniu i zapobieganiu szkodom wyrządzonym ruchem zakładu górniczego,
  • Procedurą postępowania w przypadku szkód górniczych w ramach zintegrowanego systemu zarządzania ISO,
  • Regulaminem udzielania zamówień w Polskiej Grupie Górniczej S.A.

Zgłaszanie szkód

Postępowanie o naprawienie szkody wszczynane jest na pisemny wniosek strony, składany we właściwym oddziale PGG S.A. Forma ta nie obowiązuje w sytuacjach awaryjnych lub
w razie wystąpienia wstrząsu pochodzenia górniczego, w przypadku których zgłoszenia można dokonać telefonicznie. Tryb awaryjny jest zastrzeżony dla sytuacji zagrożenia zdrowia, życia lub mienia użytkowników powierzchni terenu, lub powstania szkody o znacznych rozmiarach, jeśli istnieje przypuszczenie, że zagrożenie zaistniało wskutek ruchu zakładu górniczego i wymaga ono niezwłocznego podjęcia działań dla jego likwidacji lub minimalizacji skutków.

Wniosek w sprawie szkód w uprawach i zasiewach winien być złożony w okresie wegetacyjnym uprawy, nie później niż 14 dni przed datą planowanego jej zbioru. Wniosek złożony w innym okresie musi być uzupełniony o dokumenty potwierdzające: wystąpienie szkody, rodzaj uprawy i jej areał w okresie, którego wniosek dotyczy (warunki te nie dotyczą wniosku o odszkodowanie z tytułu niemożności użytkowania nieruchomości gruntowej zgodnie z jej przeznaczeniem).

Jeśli wniosek o naprawienie szkody zostanie przesłany do niewłaściwego oddziału spółki wówczas oddział ten ma obowiązek niezwłocznie przesłać wniosek do oddziału właściwego, z jednoczesnym powiadomieniem o tym wnioskodawcy.

Oddział Spółki odpowiedzialny za rozpatrzenie wniosku, po zbadaniu jego zasadności, ma obowiązek niezwłocznego zakomunikowania (w formie pisemnej) wnioskodawcy o wyniku jego rozpatrzenia.

Oględziny szkody

W przypadku stwierdzenia związku przyczynowego pomiędzy szkodą i ruchem zakładu górniczego przeprowadzane są oględziny szkód.

Oględzin dokonuje – w obecności wnioskodawcy – przedstawiciel (lub przedstawiciele) oddziału PGG S.A. posiadający kwalifikacje zawodowe odpowiednie do przedmiotu sprawy. Oględziny szkód w uprawach powinny być przeprowadzane w okresie wegetacyjnym, przed zbiorem uprawy.

Z oględzin sporządzany jest protokół, w którym opisywane są wszystkie zauważone uszkodzenia (zalecane jest sporządzenie dokumentacji fotograficznej). Dopuszcza się udział w oględzinach innych osób, w tym także osób reprezentujących wnioskodawcę. W przypadku gdy wnioskodawca odmawia podpisania protokołu fakt ten zostaje w protokole odnotowany wraz z podaniem powodu odmowy. Wnioskodawcy przysługuje prawo otrzymania kopii protokołu.

Zawarcie ugody o naprawienie szkody

Podstawą prawną do wykonania naprawy szkody jest ugoda zawarta pomiędzy poszkodowanym, a przedsiębiorcą – warunek ten nie dotyczy sytuacji awaryjnych.
W sprawach spornych ugodę zastępuje prawomocny wyrok sądu powszechnego.

Ugoda o naprawienie szkody powinna w szczególności określać:

  • strony, a w przypadku gdy działają one przez swoich przedstawicieli – również te osoby, z podaniem tytułu prawnego ich działania,
  • przedmiot szkody, położenie uszkodzonego obiektu,
  • rodzaj i rozmiar szkody,
  • związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy stwierdzoną szkodą, a ruchem zakładu górniczego,
  • sposób i zakres naprawy szkody,
  • wartość naprawy szkody (w ugodach o odszkodowanie, o przywrócenie stanu poprzedniego przez poszkodowanego we własnym zakresie lub o zwrot kosztów wykonanych zabezpieczeń) lub dokument, w którym taka wartość zostanie określona.
  • termin naprawy szkody,
  • stronę zobowiązaną do wykonania naprawy.

Do zawierania ugód o naprawienie szkód upoważnieni są pełnomocnicy Zarządu PGG S.A.
ustanowieni w Oddziałach (w osobach dyrektorów) w ramach udzielonych im stałych pełnomocnictw do reprezentowania Polskiej Grupy Górniczej S.A. w sądzie i poza sądem,
w sprawach dotyczących działalności oddziału. W przypadku spraw o wartościach wykraczających poza udzielone pełnomocnictwa stałe decyzje o zawarciu ugody podejmuje Zarząd PGG S.A.

Naprawa szkody

Naprawa szkody polegająca na przywróceniu stanu poprzedniego może być wykonana przez przedsiębiorcę lub przez poszkodowanego. W pierwszym przypadku przedsiębiorca powierza wykonanie robót budowlanych specjalistycznym firmom zewnętrznym, wybieranym
w drodze przetargów, zgodnie z ustalonymi procedurami. W drugim przypadku, za zgodą przedsiębiorcy, poszkodowany może wykonać roboty naprawcze we własnym zakresie, na koszt przedsiębiorcy, na warunkach ustalonych w ugodzie. Jeśli przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe albo gdy pociąga za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, wówczas roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia
w pieniądzu.

Zwrot kosztów zabezpieczenia wznoszonego obiektu budowlanego

Zwrot kosztów zabezpieczenia obiektu budowlanego przed skutkami ruchu zakładu górniczego obejmuje uzasadnione koszty wykonanego zabezpieczenia, a na pisemny wniosek inwestora również inne uzasadnione koszty poniesione przez niego w związku
z koniecznością wykonania zabezpieczenia. Podstawą wypłaty stosownego odszkodowania jest ugoda zawarta pomiędzy inwestorem i przedsiębiorcą, pod warunkiem odpowiedniego udokumentowania wykonanych robót budowlanych. Zaleca się aby przed rozpoczęciem robót budowlanych inwestor powiadamiał o tym fakcie przedsiębiorcę i umożliwiał mu udział
w odbiorach robót związanych z wykonywaniem zabezpieczeń przed wpływami eksploatacji górniczej. Postępowanie takie pozwoli na wyeliminowanie potencjalnych późniejszych sporów na linii przedsiębiorca – inwestor, w momencie przeprowadzania weryfikacji kosztów zabezpieczeń. Zwrotowi podlegają jedynie te nakłady finansowe, których inwestor nie poniósłby realizując taką samą inwestycję budowlaną poza terenem górniczym.

 

CZĘŚĆ II

Szkody górnicze w przepisach prawa

Zakres odpowiedzialności przedsiębiorcy górniczego za następstwa swoich działań normują przepisy prawne rangi ustawowej:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 2017.459 j.t.),
  • Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U.2017.2126-j.t.) – obowiązująca od 1 stycznia 2012 r.

O odpowiedzialności przedsiębiorcy można mówić wtedy, gdy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy ruchem zakładu górniczego a szkodą, rozumianą jako każdy uszczerbek majątkowy w czyichś dobrach, za który prawo czyni kogoś odpowiedzialnym.

Jeśli ruch zakładu górniczego prowadzony jest zgodnie z przepisami prawa geologicznego i górniczego wówczas właściciel nieruchomości nie może sprzeciwić się zagrożeniom spowodowanym ruchem zakładu górniczego, może natomiast żądać naprawienia wyrządzonej szkody, zgodnie z przepisami w/w ustaw. W granicach dopuszczonych prawem geologicznym i górniczym, właściciel nieruchomości może również domagać się zapobieżenia szkodzie.

Kodeks cywilny dopuszcza dwie formy naprawienia szkody, bądź to przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

Przywrócenie stanu poprzedniego może w szczególności nastąpić poprzez dostarczenie gruntów, obiektów budowlanych, urządzeń, lokali, wody lub innych dóbr tego samego rodzaju. Naprawienie szkody w gruntach rolnych i leśnych w dalszym ciągu następuje wyłącznie w drodze rekultywacji, zgodnie z przepisami o ochronie tych gruntów.

Obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego ciąży na tym, kto jest odpowiedzialny za szkodę. Obowiązek ten może jednak wykonać również sam poszkodowany – za zgodą przedsiębiorcy – w zamian za zapłatę odpowiedniej kwoty pieniężnej. Odszkodowanie ustala się z uwzględnieniem wartości uzasadnionych nakładów.

Przepisy o naprawianiu szkód stosuje się odpowiednio do zapobiegania tym szkodom.

Dochodzenie roszczeń o naprawienie szkód wyrządzonych ruchem zakładu górniczego odbywa się na gruncie prawa cywilnego, tak więc ewentualny spór między poszkodowanym a przedsiębiorcą podlega rozstrzygnięciu przez właściwy sąd powszechny. Postępowanie przed sądem jest możliwe dopiero po wyczerpaniu postępowania ugodowego. Warunek ten można uznać za spełniony, jeśli przedsiębiorca odmówił zawarcia ugody (co powinno nastąpić w drodze wyraźnego oświadczenia woli wyrażającego negatywny stosunek do żądania wysuwanego przez poszkodowanego) lub jeśli przedsiębiorca nie odpowiedział na wniosek w ciągu 30 dni od daty jego otrzymania, chyba że wnioskodawca żądający zawarcia ugody wyznaczył termin dłuższy. Podjęcie w tym terminie przez przedsiębiorcę faktycznych czynności zmierzających do zawarcia ugody jest wystarczające do uznania, że warunek wyczerpania postępowanie ugodowego nie został spełniony (nawet, jeśli w okresie 30 dni nie doszło do zawarcia ugody).

W myśl przepisu art. 96 ust. 1 Ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach w sprawach cywilnych (Dz.U. 2016.623-j.t.) strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego, o których mowa w ustawie Prawo geologiczne i górnicze, nie ma obowiązku uiszczenia koszów sądowych. Jest to całkowite zwolnienie od kosztów, obejmujące opłaty (też opłatę kancelaryjną) oraz wydatki. Ma ono charakter tymczasowy, kredytowy, ponieważ ostateczne rozliczenie kosztów sądowych następuje w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

Roszczenia związane ze szkodami spowodowanymi ruchem zakładu górniczego przedawniają się z upływem 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie.

Do szkód powstałych przed dniem 1 stycznia 2012 roku zastosowanie mają przepisy poprzedniej ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze. Na gruncie tej ustawy poszkodowany nie ma możliwości wyboru sposobu naprawienia szkody – naprawienie szkody powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego. Dopiero, gdy przywrócenie stanu poprzedniego nie jest możliwe lub koszty tego przywrócenia rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody, naprawienie szkody następuje przez zapłatę odszkodowania. Termin przedawnienia roszczeń dochodzonych na podstawie przepisów ustawy z 4 lutego 1994 r. wynosi 3 lata od momentu dowiedzenia się o szkodzie.