Orkiestry górnicze powstawały w XIX wieku wraz z rozwojem przemysłu węglowego i hutniczego na Górnym Śląsku. Dziś, w związku z postępującą transformacją górniczą i stopniowym wygaszaniem kopalń orkiestry stoją przed wieloma wyzwaniami, ale są niezaprzeczalną tradycją, która wciąż trwa i jest żywa na Śląsku.

Dawniej orkiestry składały się z amatorów – górników i osób związanych z lokalną społecznością górniczą, którzy w czasie wolnym od pracy uczyli się gry na instrumentach.

W repertuarze orkiestr znalazła się tradycyjna muzyka górnicza (hymny i marsze górnicze),utwory patriotyczne i narodowe („Rota”, „Marsz I Brygady), religijne, ale też ludowe i regionalne (np. „Szła dzieweczka do laseczka”, „Karliku Karliku”). Szybko zdobyły popularność i towarzyszyły ważnym uroczystościom państwowym i religijnym, ale także takim o wymiarze lokalnym np. Barbórka - święto patronki górników św. Barbary, podczas ślubów, jubileuszy, parad czy pogrzebów górników.

Ta tradycja trwa nadal. Współczesne szeregi orkiestr górniczych w znacznym stopniu zasilają profesjonalni muzycy. Orkiestry funkcjonują przy Ruchach Bielszowice, Halemba. Chwałowice, Jankowice, Rydułtowy, Marcel, Piast Ziemowit, Murcki-Staszic, Wujek, przy KWK Sośnica, Bolesławie Śmiałym, Mysłowice-Wesoła.

Z działalnością orkiestr górniczych związanych jest wiele wydarzeń m.in. organizowany od 2005 roku Synergia Dziedzictwa. MOC DĘTYCH – Festiwal Orkiestr Górniczych w Zabrzu.

Dzięki staraniom 27 górniczych orkiestr dętych z Górnego Śląska, przy wsparciu Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu „Tradycje Kulturowe Górniczych Orkiestr Dętych z Górnego Śląska” zostały wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.